Daha Büyük Haritayı Görüntüle

KONUM

Ä°KLÄ°M

        DoÄŸu Anadolu'nun iklimi, ÅŸiddetli karasal olmasıyla dikkati çeker. Bu karakter, bölgenin merkezi boyunca, doÄŸuya doÄŸru gidildikçe, yani çevre denizlerin etki alanlarından uzaklaşıldıkça daha da belirginleÅŸir. Bölgede kışlar özellikle çok uzun, ÅŸiddetli ve karlıdır. Buna karşılık yaz mevsimi çok kısa olmakla birlikte, bölgenin en kuzeyindeki yüksek platolarda bile oldukça sıcak geçer.

       Karasallığın en basit ifadesi olan en sıcak ve en soÄŸuk ay ortalamaları arasındaki farklar: Türkiye'nin kıyı bölgelerinde 20°'yi aÅŸmadığı halde, DoÄŸu Anadolu Bölgesi'ne doÄŸru gittikçe artarak kuzeydoÄŸu kesiminde 30°'nin üzerine çıkar. Bu bakımdan Van Gölü çevresi, bölgenin diÄŸer birçok kısmında rastlanılmayacak derecede düÅŸük karasallık deÄŸerleri gösterir. Nitekim yıllık fark Bitlis'te 26°, Hakkari'de 28.5°, AÄŸrı'da 31° ve MuÅŸ'ta 32.5° olduÄŸu halde Van Gölü çevresindeki istasyonlarda 25° civarındadır.

      Marmara Denizi'nin 1/3'ü büyüklüÄŸündeki Van Gölü'nün, yakın çevresinin iklimine neler kazandırdığını anlamak için, gölün burada bulunmadığını düÅŸünmek ve benzer özellikler gösteren yerlerle karşılaÅŸtırmak yeterlidir. Sıcaklık koÅŸulları yönünden aÅŸağı yukarı aynı özelliklere sahip olan Van Gölü kıyılarının tüm istasyonlarında yıllık sıcaklık ortalaması 9°, yılın en soÄŸuk ayı olan ocak ortalaması -3.6°, temmuz ayı ortalaması ise 22° civarındadır. Oysa hemen hemen aynı enlemde ve daha batıda yer alan, üstelik Van Gölü çevresindeki istasyonlardan 400-500 m. daha alçakta bulunan MuÅŸ'ta ocak ayı ortalama sıcaklığı -7.7°'dir. Bu durumda Ocak ayının MuÅŸ'ta, Van Gölü çevresine göre bir kat daha soÄŸuk geçtiÄŸi anlaşılmaktadır. Bu ayın ortalama sıcaklığı, Van'a göre 100 m. daha alçakta, ancak daha kuzeyde bulunan AÄŸrı'da ise -10.4°'dir. Mutlak sıcaklıklara bakıldığında bu durum da­ha da belirginleÅŸir. ÖrneÄŸin: Van Gölü'nün yerinde bir ovanın bulunduÄŸu varsayıldığında, ÅŸu anda -20° ile -25°' civarında olan ÅŸimdiye kadar ölçülmüÅŸ en düÅŸük sıcaklığın (mutlak minumum) -40°'lere kadar düÅŸeceÄŸi rahatlıkla söylenebilir. Zira aynı deÄŸer MuÅŸ'ta -33°, AÄŸrı'da ise -45.6° olarak ölçülmüÅŸtür. Böylece, geç ısınıp geç soÄŸuduÄŸu ve bünyesinde daha fazla ısı depo edebileceÄŸi için kışın çevresine göre ılık kalan Van Gölü, bu mevsimde kıyısındaki sahaların sıcaklıklarının fazla düÅŸmesini önlediÄŸi gibi, yazın da fazla yükselmesine engel olarak karasallığı bir dereceye kadar azaltmış olur. Ancak, tüm bu olumlu koÅŸulların dar bir kıyı ÅŸeridiyle sınırlı olduÄŸunu ve göl çevresindeki ovalardan ayrılır ayrılmaz iklim ÅŸartlarının tamamen deÄŸiÅŸtiÄŸini unutmamak gerekir. Haziran sonlarına doÄŸru göl çevresinde bulunan birisi, göl kıyısında suya girildiÄŸini, yamaçlarda henüz yeÅŸermiÅŸ otları, zirvede ise halen mevcut olan karları görerek üç farklı mevsimin çok dar bir mekan içerisinde, bir arada yaÅŸandığını farketmekte gecikmez. Süresi ve miktarı yıldan yıla deÄŸiÅŸen donlu günler, Van Gölü kıyılarında batıdan doÄŸuya doÄŸru hafifçe artar. Donlu gün sayısı, Bitlis ili’ne baÄŸlı Tatvan ve Ahlat ilçelerinde 110 gün civarında olduÄŸu halde Van, ErciÅŸ ve Muradiye'de 130 güne çıkar. Ortalama olarak kasım başında görülmeye baÅŸlayan donlu günler, nisan başında son bulur. Ancak, bu ortalama tarihlerde yaklaşık bir aylık bir sapma meydana gelerek bazı yıllar ekim başında görülürken, bazı yıllar mayıs sonuna da sarkabilmektedir. Bu süre esnasında yaÅŸamın çeÅŸitli yönleri, özellikle tarım faaliyetleri kısıtlandığı gibi, erken ve geç olanlar, ürünlere büyük zararlar verebilmektedir.

Sahada rüzgarlar, Van Gölü'nün uzanış doÄŸrultusuna uymak zorunda kalır. Havzanın batısında batı yönlü rüzgarlar egemen olduÄŸu halde,doÄŸu kesimde ilkbahar ve yaz mevsiminde batı yönlü, sonbahar ve kış mevsiminde ise doÄŸu yönlü rüzgarlar etkindir. Göl ile çevresindeki yüksek plato ve daÄŸlar arasındaki termik zıtlıklar, basınç farklılıklarına yol açmak suretiyle, rüzgar yönleri üzerinde de etken olmuÅŸlardır. Farklı ısınma koÅŸulları gündüzün gölden karalara, geceleyin de kara alanlarından göle doÄŸru meltem rüzgarlarının doÄŸmasını saÄŸlamıştır.

       Sıcaklıktaki homojenliÄŸe karşılık, yağış ÅŸartları yönünden havzada önemli farklılıklar görülür. Kutbi cephe boyunca batıdan doÄŸuya doÄŸru hareket eden gezici siklonlar (alçak basınç merkezleri) yöreye, Batı ve özellikle GüneydoÄŸu Toroslar engelini aÅŸan en önemli gedik olan Bitlis Vadisi boyunca güneybatıdan girerler. Bu nedenle havzada yağışlar, hava kütlelerinin nem bakımından fakirleÅŸmesine baÄŸlı olarak batıdan doÄŸuya gidildiÄŸi oranda azalır. Nitekim Bitlis'te 1000, Tatvan'da 800, Ahlat’ta 600 mm.'ye yakın olan yıllık ortalama yağış, Adilcevaz'da 440, ErciÅŸ'te 490, Muradiye'de 450, Van'da 380 ve Özalp'ta 370 mm.'ye düÅŸer. Van Gölü'nün doÄŸu kıyıları, özellikle Van ve Gürpınar Ovalarıyla Özalp çevresi, tüm havzanın oldugu gibi, aynı zamanda IÄŸdır Ovası’yla birlikte DoÄŸu Anadolu Bölgesi'nin de en az yağış alan sahaları arasında yer alır.

        Van Bölümü’nde Akdeniz ve Karasal yağış rejimleri arasında geçiÅŸ tipi bir yağış rejimi görülür. Yağışın en fazla olduÄŸu mevsim ilkbahardır(%39). Bunu kış (%26.6) ve sonbahar (%27.2) izler. Yağışın en az ol­dugu mevsim ise yazdır. (%7.1) Yağışın büyük bir kısmının kışa yığıldığı, fakat yaz mevsiminin yok denecek kadar az yağış aldığı Akdeniz yağış rejiminden, en yağışlı mevsimin kıştan ilkbahara kaymasıyla ayrılır (karasal tesir). En az yağış alan mevsimin kışa rastladığı, en fazla yağışın ise yazın düÅŸtüÄŸü ka­rasal rejimden ise, kışın en yağışlı ikinci mevsim olması ve yaz kuraklığıyla farklılaşır. Yağışlı geçen 85 günün 35'inde kar yaÄŸar. Kar yağışlarının görüldüÄŸü devre kasım başından nisan sonuna kadar devam eder ve yaÄŸan kar 3 aya yakın yerde kalır.

        Van, yılın 120 günü açık, 200 günü bulutlu ve 45 günü ise kapalı gün özelliÄŸi ile Türkiye' nin en fazla güneÅŸ alan illerinden biridir. Tarihte Urartular’a baÅŸkentlik yapmış Van' ın, "TuÅŸba" adını alması, TuÅŸba'nın "GüneÅŸi bol olan" anlamına gelmesindendir.